Zmiany klimatyczne, które jeszcze dekadę temu elektryzowały młode pokolenie, dziś ustępują miejsca innym lękom. To jeden z najważniejszych wniosków płynących z pierwszego tak kompleksowego raportu o młodzieży w Polsce – „Diagnozy Młodzieży”, przygotowanego przez Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej.
Kompleksowa diagnoza młodego pokolenia
Ponad 400-stronicowe opracowanie, które obejmuje wnioski z ponad 200 badań i raportów, przedstawia obraz młodych Polaków w wieku 15-29 lat. Dokument, przygotowany przez naukowców z ponad 20 uczelni, ma stać się fundamentem rządowej Krajowej Strategii Młodzieżowej.
Badanie pokazuje, że choć 57 proc. młodych dorosłych obawia się zmiany klimatu i globalnego ocieplenia, inne lęki zdominowały ich codzienność:
- Możliwość wybuchu wojny światowej (69 proc. badanych)
- Negatywne konsekwencje rozwoju sztucznej inteligencji (60 proc.)
- Narastanie globalnych nierówności ekonomicznych (59 proc.)
- Zmiany klimatu i globalne ocieplenie (57 proc.)
Dlaczego klimat przestał być priorytetem?
Prof. Mirosław Grewiński, jeden z autorów raportu, tłumaczy to zjawisko kilkoma czynnikami. Po pierwsze, największa energia wokół postulatów klimatycznych była widoczna około dekady temu. Dziś ta aktywność wyraźnie osłabła.
„Być może dlatego, że młodzi widzą, jak światowi przywódcy wycofują się z regulacji i kwestionują dotychczasowe ustalenia. Jeśli liderzy podważają sens walki o klimat, energia do buntu u młodych wygasa”
Kluczowym czynnikiem jest też „życie w czasach wielowymiarowej niepewności”. Młodzi nasiąkają informacjami o wojnie w Ukrainie, konfliktach na Bliskim Wschodzie, niepewności demograficznej i gospodarczej. Ta kumulacja lęków sprawia, że ekologia spada na dalszy plan.
Technologia, samotność i brak zrozumienia
Raport identyfikuje trzy główne czynniki kształtujące kondycję młodego pokolenia:
Przebodźcowanie technologiczne
Młodzi są głęboko zanurzeni w technologiach, co niesie pozytywne aspekty (dostęp do informacji, budowanie relacji), ale także negatywne skutki – przemęczenie internetem, hejt, dezinformację i powierzchowną wiedzę.
Kryzys relacji i samotność
Mimo licznych kontaktów w sieci, młodzi czują się osamotnieni. Media społecznościowe nie sprawdziły się w budowaniu głębokich więzi – zastąpiły je powierzchowne „lajki” i płytkie kontakty online.
Brak uważności otoczenia
Młodzi czują się niesłyszani przez rodziców, szkołę, polityków i decydentów samorządowych. Postrzegają siebie jako traktowanych instrumentalnie – potrzebnych tylko wtedy, gdy są do czegoś użyteczni.
Implikacje dla działań proekologicznych w Polsce
Spadek zainteresowania tematami klimatycznymi wśród młodych ma istotne konsekwencje dla działań proekologicznych w Polsce. Młodzież, która tradycyjnie była motorem zmian w zakresie ochrony środowiska, dziś koncentruje się na innych priorytetach.
Nie oznacza to jednak całkowitej obojętności – ponad połowa młodych nadal deklaruje obawy związane z klimatem. Problem leży raczej w sposobie komunikacji i angażowania młodego pokolenia w działania proekologiczne.
System edukacji wymaga zmian
Szczególnie niepokojące są wnioski dotyczące polskiej szkoły. Młodzi postrzegają ją jako system niewłączający, oceniający i deprecjonujący indywidualne poglądy. Prof. Grewiński podkreśla:
„Szkoła pełni często funkcje opresyjne. Nieustannie ocenia i porównuje uczniów. Nagradzając jednych, deprecjonujemy innych, a to wpędza młodzież w stan niskiej samooceny”
To ma bezpośrednie przełożenie na edukację ekologiczną – jeśli młodzi czują się niezrozumiani przez system edukacji, trudniej jest im angażować się w tematy wymagające długofalowego myślenia, takie jak ochrona klimatu.
Co dalej? Recepty na przyszłość
Mimo trudności, autorzy raportu pozostają optymistami. Prof. Grewiński podkreśla potencjał młodego pokolenia:
„Mamy do czynienia z pokoleniem ludzi otwartych i dobrze wykształconych. To osoby pozbawione kompleksów, asertywne, znające języki i nieobawiające się świata”
Kluczowe rekomendacje obejmują:
- Włączanie młodych w procesy decyzyjne na wszystkich szczeblach
- Reformę systemu edukacji w kierunku większej podmiotowości uczniów
- Długofalowe programy wsparcia dedykowane młodzieży
- Autentyczne słuchanie potrzeb młodego pokolenia
Dla sektora ekologicznego oznacza to konieczność przemyślenia strategii komunikacyjnych i większego uwzględnienia innych lęków młodych przy promocji działań proekologicznych. Połączenie tematów klimatycznych z kwestiami bezpieczeństwa, stabilności ekonomicznej czy zdrowia psychicznego może okazać się kluczowe dla ponownego zaangażowania najmłodszego pokolenia w ochronę środowiska.
