Rozpoczęły się intensywne prace nad dokumentami, które zadecydują o sposobie wydatkowania kolejnych miliardów euro z budżetu Unii Europejskiej. Polska stoi przed strategicznym wyborem: czy postawić na długofalowe inwestycje rozwojowe w transformację energetyczną, czy raczej na projekty łatwiejsze do realizacji i mniej ryzykowne politycznie?
Nowa perspektywa finansowa UE 2028-2034
Trwają zaawansowane prace nad Wieloletnimi Ramami Finansowymi UE (WRF) na lata 2028-2034. Równolegle w Polsce rozpoczęto przygotowania Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR), który określi sposób wykorzystywania przyszłych funduszy unijnych przez nasz kraj.
Jak wskazuje analiza think tanku Forum Energii, kluczowe znaczenie dla przyszłości polskiej gospodarki będzie miała spójność planu inwestycyjnego i precyzyjnie zaplanowane reformy. Polski system energetyczny wciąż w znacznym stopniu opiera się na paliwach kopalnych, co wiąże się z szeregiem wyzwań: od bezpieczeństwa dostaw, przez stabilność cen energii, po konieczność modernizacji sieci energetycznych i budynków.
Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu – klucz do sukcesu
Szczególne znaczenie w całym procesie ma Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu (KPEiK). To właśnie ten dokument może stać się fundamentem strategicznego programowania środków europejskich.
„Środki na transformację energetyczną w nowych wieloletnich ramach finansowych są dostępne, ale tylko pod warunkiem, że zostaną strategicznie zaprogramowane przez państwa członkowskie” – podkreśla Karolina Grotowska, Starsza Analityczka w Programie Europejskim w Forum Energii.
Ekspertka zwraca uwagę, że Plan Partnerstwa powinien wskazywać inwestycje i reformy kluczowe dla transformacji energetycznej oraz koordynować wykorzystanie różnych funduszy UE – nie tylko WRF, ale także Funduszu Modernizacyjnego, Funduszu Innowacyjnego oraz wpływów z systemu ETS.
Termomodernizacja polskich domów – szansa na walkę ze smogiem
Jednym z kluczowych obszarów, który może skorzystać na nowych funduszach, jest modernizacja energetyczna polskich domów jednorodzinnych. W kontekście polskim jest to szczególnie istotne ze względu na problem smogu, który dotyka wiele miast i regionów.
„Termomodernizacja budynków jest obszarem kluczowym dla bezpieczeństwa energetycznego, a jednocześnie historycznie niedoinwestowanym w Polsce i w całej UE, gdzie luka inwestycyjna pozostaje jedną z największych” – wyjaśnia Grotowska.
W Polsce problem niskiej efektywności energetycznej budynków jest szczególnie widoczny. Zgodnie z danymi GUS, znaczna część polskich domów jednorodzinnych wciąż ogrzewana jest węglem lub innymi paliwami stałymi, co bezpośrednio przekłada się na jakość powietrza, szczególnie w sezonie grzewczym.
Program LIFE i wsparcie dla ekodoradców
Eksperci Forum Energii zwracają uwagę na konieczność utrzymania programu LIFE jako odrębnego instrumentu finansowego. Włączenie go do większych, skonsolidowanych funduszy mogłoby oznaczać marginalizację tak ważnych działań jak sieć ekodoradców.
„Wsparcie finansowe dla doradztwa technicznego, przygotowania inwestycji i pracy z beneficjentami jest kluczowe dla wykorzystania środków i skalowania termomodernizacji” – podkreśla analityczka.
Ostatnia szansa na pozycję największego beneficjenta
Nowa perspektywa finansowa 2028-2034 może być ostatnią, w której Polska pozostanie największym beneficjentem netto budżetu Unii Europejskiej. To sprawia, że szczególną uwagę należy zwrócić na obszary wymagające współfinansowania publicznego, takie jak:
- modernizacja energetyczna budynków
- dekarbonizacja ciepłownictwa
- transformacja przemysłu
- rozwój odnawialnych źródeł energii
Istotne będzie nie tylko utrzymanie wysokiego poziomu alokacji środków, ale także wpływ na zasady dostępu do funduszy, szczególnie konkurencyjnych, jak planowany Europejski Fundusz Konkurencyjności.
Jakość programowania ważniejsza od kwot
Jak podkreślają eksperci, „budżet UE nie jest ani magiczną różdżką, ani narzędziem do łatania luk inwestycyjnych”. O sukcesie nowej perspektywy finansowej zadecyduje przede wszystkim jakość programowania środków oraz zdolność do kierowania ich tam, gdzie mogą realnie odblokować inwestycje prywatne i wzmocnić długoterminową konkurencyjność polskiej gospodarki.
Kluczowe będzie ścisłe powiązanie programowania środków z potrzebami inwestycyjnymi wskazanymi w KPEiK oraz zapewnienie spójności między poziomem krajowym i regionalnym. To od tych decyzji zależeć będzie, czy Polska wykorzysta historyczną szansę na przyspieszenie transformacji energetycznej, czy pozostanie przy bezpiecznych, ale mniej ambitnych projektach.
