Polska znalazła się na siódmym miejscu wśród najbardziej zanieczyszczonych krajów Europy według najnowszego Światowego Raportu Jakości Powietrza firmy IQAir. To niepokojący sygnał, który wskazuje na odwrócenie pozytywnego trendu poprawy jakości powietrza obserwowanego przez ostatnią dekadę.
Wzrost zanieczyszczenia pyłami PM2,5
Według danych za 2025 rok, średnioroczne stężenie pyłu PM2,5 w Polsce wyniosło 15,4 μg/m³, co oznacza wzrost w porównaniu do 14,8 μg/m³ w 2024 roku i 14,1 μg/m³ w rekordowo dobrym 2023 roku. Te wyniki plasują Polskę na 66. miejscu wśród 143 krajów objętych raportem oraz na drugim miejscu w Unii Europejskiej, tuż za Rumunią.
Oficjalne dane Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ) potwierdzają te niepokojące trendy. O ile w 2023 roku po raz pierwszy w historii pomiarów żadna z 46 stref w Polsce nie odnotowała przekroczenia średniorocznej normy poziomu pyłów PM2,5, to już w 2024 roku przekroczenia pojawiły się w czterech strefach, a według prognoz za 2025 rok – w siedmiu.
Polska – bogaty kraj z zanieczyszczonym powietrzem
Eksperci zwracają uwagę na paradoks polskiej sytuacji. Jak komentuje Grzegorz Dzięgielewski z agencji Profeina:
„Wystarczy jeden rzut oka na ranking państw w raporcie IQAir, by dostrzec pewną regułę. Najwięcej smogu jest w regionach relatywnie ubogich, a im bardziej rozwinięty kraj, tym zdrowszym powietrzem oddychają jego mieszkańcy. Ale Polska jest na tym tle dziwnym fenomenem. Trudno znaleźć na świecie drugi tak bogaty kraj, który miałby jednocześnie tak zanieczyszczone powietrze.”
Rzeczywiście, mimo statusu dwudziestej gospodarki świata i realizacji prestiżowych projektów jak CPK czy Kolej Dużych Prędkości, Polska wciąż zmaga się z problemem zanieczyszczenia powietrza, który według ekspertów można rozwiązać przy odpowiednim zarządzaniu dostępnymi zasobami.
Przyczyny pogorszenia jakości powietrza
Łukasz Adamkiewicz z Europejskiego Centrum Czystego Powietrza (ECAC) wyjaśnia, że szybka poprawa jakości powietrza w poprzednich latach była efektem trzech kluczowych czynników:
- Coraz łagodniejsze zimy
- Skuteczność programu Czyste Powietrze dofinansowującego wymianę urządzeń grzewczych
- Wzrost cen nośników energetycznych na początku wojny w Ukrainie, który wymusił oszczędniejsze korzystanie z ogrzewania
Od dwóch lat sytuacja się odwróciła. Zimniejsze zimy, w tym szczególnie mroźny luty 2025 roku, potaniały nośniki energii oraz zastój w programie Czyste Powietrze – znacznie mniej kopciuchów jest wymienianych niż w poprzednich latach.
Wpływ na zdrowie Polaków
Zanieczyszczenie powietrza pozostaje jednym z głównych wyzwań zdrowotnych w Polsce. Obecnie najczęstszą przyczyną zgonów są choroby układu krążenia, które nasila wdychanie toksycznych substancji. Badanie More In Common „Pełną piersią” pokazuje, że 2/3 Polaków odczuwa negatywny wpływ smogu na zdrowie.
Szczególnie narażone są dzieci, które oddychają szybciej i częściej, przyjmując więcej zanieczyszczeń, oraz osoby aktywnie uprawiające sport na świeżym powietrzu. Polski wynik 15,4 μg/m³ mieści się wprawdzie w obecnej normie (20 μg/m³), ale jest trzykrotnie wyższy od poziomu uznawanego przez WHO za bezpieczny (5 μg/m³).
Nowe regulacje i perspektywy
Od 2030 roku w Polsce obowiązywać będą bardziej rygorystyczne normy zapisane w unijnej dyrektywie AAQD – średnioroczny poziom PM2,5 nie może przekraczać 10 μg/m³. Co więcej, do końca 2026 roku ma zostać przyjęta osobna ustawa o jakości powietrza, wydzielona z przepisów o ochronie środowiska.
Jak przestrzega Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego:
„Można powiedzieć, że zerwaliśmy już większość nisko wiszących owoców w walce ze smogiem. To ostatni moment na podjęcie działań. Bez zmiany postawy po stronie rządzących, która przełoży się na naprawę programu Czyste Powietrze, wejdziemy w 2030 rok w nowe normy jakości powietrza z powietrzem, które zagraża naszemu zdrowiu i życiu.”
Eksperci wskazują, że potrzebne są zdecydowane, kompleksowe działania, nowe spójne przepisy oraz sprawne programy finansowe, aby zatrzymać negatywny trend i przygotować się do spełnienia unijnych wymogów.
