Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWRP) wystosował oficjalne stanowisko w sprawie funkcjonowania systemu kaucyjnego, sygnalizując poważne zagrożenia dla lokalnej infrastruktury gospodarki odpadami. Dokument został przekazany 10 kwietnia 2026 roku do Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska oraz Minister Klimatu i Środowiska Pauliny Hennig-Kloskiej.
Nierównomierna dostępność systemu kaucyjnego
ZGWRP w swoim stanowisku podkreśla kluczowy problem dostępności systemu kaucyjnego na terenach wiejskich. Związek postuluje o zapewnienie równomiernego rozmieszczenia punktów zwrotu i automatów, aby mieszkańcy obszarów wiejskich nie zostali wykluczeni z możliwości korzystania z systemu.
Problem ten jest szczególnie istotny w kontekście polskiej specyfiki osadniczej, gdzie znaczny odsetek ludności mieszka w małych miejscowościach i na terenach wiejskich. Bez odpowiedniej infrastruktury, mieszkańcy tych obszarów będą zmuszeni do dalszych podróży w celu zwrotu opakowań objętych kaucją.
Zagrożenia finansowe dla instalacji komunalnych
Jednym z głównych problemów identyfikowanych przez ZGWRP jest ryzyko destabilizacji finansowej lokalnych zakładów przetwarzania odpadów. Samorządowcy wyrażają obawy, że koszty funkcjonowania systemu kaucyjnego mogą zostać przerzucone na gminy, co negatywnie wpłynie na ich budżety i ograniczy możliwości inwestycyjne.
W odpowiedzi na te zagrożenia, Związek proponuje wprowadzenie mechanizmu, w którym nieodebrane kaucje będą przeznaczane na rekompensowanie kosztów gmin i wsparcie lokalnej infrastruktury komunalnej. Takie rozwiązanie ma stanowić zabezpieczenie dla instalacji komunalnych w obliczu nowych wyzwań operacyjnych.
Integracja z systemem rozszerzonej odpowiedzialności producenta
ZGWRP kategorycznie podkreśla konieczność ścisłego powiązania systemu kaucyjnego z mechanizmem Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP). Według Związku, tylko taka integracja zagwarantuje, że producenci poniosą pełną odpowiedzialność finansową za wprowadzane na rynek opakowania.
Kluczowe postulaty w tym zakresie obejmują:
- Zwiększenie odpowiedzialności producentów, którzy powinni finansować system niezależnie od poziomu odzyskanych kaucji
- Zapewnienie pełnej transparentności finansowej, włączając jawność raportowania wpłat od producentów i przepływów kaucji
- Publikowanie szczegółowych kosztów operacyjnych całego systemu
Brak właściwego powiązania kaucji z ROP może prowadzić do sytuacji, w której realne koszty zbiórki odpadów opakowaniowych nadal będą obciążać mieszkańców, zamiast podmioty wprowadzające produkty w opakowaniach na rynek.
Wniosek o kontrolę Najwyższej Izby Kontroli
Uzupełnieniem działań ZGWRP jest złożenie formalnego wniosku do Najwyższej Izby Kontroli o przeprowadzenie kompleksowego audytu funkcjonowania systemu kaucyjnego w powiązaniu z mechanizmem ROP.
Samorządowcy oczekują, że kontrolerzy NIK zweryfikują:
- Prawidłowość przepływu środków finansowych w ramach systemu kaucyjnego
- Stopień realizacji zobowiązań nałożonych na producentów opakowań
- Funkcjonalność mechanizmu na terenach gmin wiejskich
- Zgodność wdrażanych rozwiązań z interesem publicznym
Kontekst wdrażania systemu kaucyjnego w Polsce
System kaucyjny w Polsce znajduje się w fazie implementacji, co wiąże się z licznymi wyzwaniami organizacyjnymi i finansowymi. Doświadczenia innych krajów europejskich pokazują, że sukces takiego systemu zależy w dużej mierze od właściwego zarządzania finansami i równomiernego pokrycia terytorium punktami zwrotu.
Postulaty ZGWRP odzwierciedlają szersze obawy sektora samorządowego dotyczące wpływu nowych regulacji na funkcjonowanie lokalnych systemów gospodarki odpadami. W Polsce, gdzie gminy ponoszą znaczną odpowiedzialność za gospodarkę odpadami komunalnymi, kwestia stabilności finansowej instalacji ma kluczowe znaczenie dla ciągłości świadczenia usług.
Związek podkreśla, że natychmiastowy audyt NIK jest niezbędny, aby sprawdzić, czy wdrażane rozwiązania są zgodne z interesem publicznym i nie naruszają stabilności lokalnych systemów gospodarki odpadami.
Stanowisko ZGWRP sygnalizuje potrzebę szerszej dyskusji nad kształtem systemu kaucyjnego w Polsce, z uwzględnieniem specyfiki lokalnych warunków i potrzeb różnych grup interesariuszy.
